Biologisch of lokaal inkopen doen: veel mensen willen het wel, tot ze het prijskaartje te zien krijgen. In biowinkels krijgen boeren en producenten een eerlijkere prijs, en zijn de producten vaak gezonder en beter voor het milieu, maar voor veel mensen zijn deze winkels te duur. Kan de coöperatieve supermarkt hier een oplossing op bieden?

Muze Zoé voerde een studie uit naar coöperatieve supermarkten in Brussel - en vertelt ons er meer over in dit artikel. 

Voortvloeiend uit een burgerinitiatief opende in 1973 de eerste coöperatieve supermarkt, Park Slope Food Coop, in Brooklyn (VS), om gezondere voeding aan een lagere prijs toegankelijk te maken voor mensen met een lager inkomen. Vanaf de jaren 2000 zijn er wereldwijd meer van dit soort winkels opgekomen, ook in België en Frankrijk. In België was BEES coop de eerste.

Deze coöperaties willen duurzame voeding toegankelijk maken voor meer mensen, met eerlijke prijzen voor boeren en producenten, en zo een alternatief bieden voor grote supermarkten, waar winst vaak belangrijker is dan kwaliteit. Winst is voor de meeste coöperatieve supermarkten eerder een middel om die missie te volbrengen, eerder dan een doel op zich. 

Voor mijn master Milieubeheer aan de ULB dook ik samen met vier medestudenten in de wereld van coöperatieve supermarkten in Brussel. We wilden weten wat bezoekers motiveert, wat ze belangrijk vinden, en hoe toegankelijk deze winkels eigenlijk zijn.

BEES coop in Schaarbeek is de eerste coöperatieve supermarkt van Brussel. Om lid te worden, wordt aangeraden om vier aandelen van €25 te kopen. Als dat financieel niet haalbaar is, kun je ook één aandeel kopen. De winkel hanteert een vaste marge van 20% op de producten.

In 2024 had BEES coop 9 betaalde werknemers en 2000 leden. Ze hanteren een systeem waarbij leden twee “eters” kunnen aanduiden. Deze “eters” mogen ook komen winkelen in de supermarkt, zonder lid te zijn. Dankzij mijn huisgenoot, kan ik mezelf gelukkig prijzen als “eter”. Daarnaast kun je bij BEES coop een maand als ‘bezoeker’ komen winkelen, wat de winkel toegankelijker maakt voor nieuwsgierigen.

Wat ons vooral bijbleef, waren de verhalen achter de cijfers. Veel bezoekers vertelden hoe fijn ze het vinden om bekende gezichten tegen te komen tussen de rekken; de winkel is voor hen ook een ontmoetingsplek. Anderen kozen bewust voor de coöperatie omdat ze niet langer willen bijdragen aan de grote supermarktketens. En bijna iedereen benadrukte hetzelfde belang: eerlijke prijzen voor de boer, en een product waar ze op kunnen vertrouwen. 

Of het nu ging om transparantie, vertrouwen in de kwaliteit, of het gevoel mede-eigenaar te zijn, telkens kwam het neer op hetzelfde: mensen willen weten waar hun geld naartoe gaat, en voelen zich betrokken bij wat ze steunen.

Coöperatieve supermarkten zoals BEES coop en Pédalo bieden een waardig alternatief voor wie op zoek is naar duurzame, lokale en eerlijke voeding. Ze combineren kwaliteit, eerlijke prijzen en een sterk gemeenschapsgevoel.

Wie bereid is om lid te worden en een paar uur per maand mee te helpen zijn coöperatieve supermarkten een goede keuze. Voor anderen blijven deze winkels een stap te ver - soms door de tijd, soms door de prijs die het vraagt. Toch laten ze zien dat een andere manier van winkelen mogelijk is.

Spreekt deze alternatieve manier van winkelen jou ook aan? Of zie jij nog obstakels? In een tweede artikel duik ik dieper in op de toegankelijkheid van coöperatieve supermarkten en hoe ze nog inclusiever kunnen worden.