Als we al dachten dat de zomer het moment was voor een collectieve pauze, dan bleek dat een vergissing. Zeker als het gaat over die veelbesproken klimaatpauze.

De voorbije weken werd Europa opnieuw geconfronteerd met natuurbranden. Frankrijk, Spanje, Griekenland en ook België. De brand in de Hoge Venen kwam voor sommigen onverwacht vroeg. Voor anderen was hij net een zoveelste waarschuwing dat een veranderend klimaat ook bij ons steeds tastbaarder wordt.

Terwijl de vlammen in de Hoge Venen dagenlang bleven woeden, kregen de resultaten van de zesde Nationale Klimaatenquête van de FOD Volksgezondheid een bijzondere betekenis. De enquête werd in januari en februari 2026 afgenomen bij een representatieve steekproef van de Belgische bevolking. De zomer die daarop volgde, lijkt sommige van de bezorgdheden die toen werden uitgesproken alleen maar concreter te maken.

De boodschap van de klimaatenquête is duidelijk: klimaatverandering blijft voor de Belgische bevolking een dringend en blijvend aandachtspunt.

78% van de Belgen vindt dat klimaatverandering dringend moet worden aangepakt. En er is nauwelijks draagvlak voor het vertragen van de klimaattransitie. Meer dan acht op de tien Belgen vinden dat België en de Europese Unie minstens het huidige tempo moeten aanhouden of de transitie zelfs moeten versnellen.

Van een zogenaamde ‘klimaatpauze’ is dus weinig sprake.

Opvallend is ook waar mensen zich zorgen over maken. De twee belangrijkste gevolgen van klimaatverandering die mensen vrezen, zijn natuurrampen, genoemd door 70% van de respondenten, en zomerse hitte, genoemd door 33%.

Dat waren de antwoorden van mensen die de vragenlijst invulden vóór de zomer van 2026. 

Misschien is dat wel een van de belangrijkste vaststellingen: klimaatverandering is voor veel mensen niet langer een abstract toekomstscenario. Ze krijgt vorm in extreme hitte, droogte, overstromingen en natuurbranden. Ook dichter bij huis.

De klimaatenquête bevat tegelijk een hoopgevend signaal. Klimaattransitie wordt door een meerderheid van de Belgen niet alleen als een noodzakelijke opgave gezien, maar ook als een kans. 72% ziet kansen voor het milieu en 55% voor de gezondheid.

Er is dus draagvlak.

Maar draagvlak betekent niet automatisch handelingskracht.

73% van de Belgen wijt klimaatverandering aan menselijke activiteiten. Tegelijk schrijft nog 17% klimaatverandering toe aan natuurlijke fenomenen. Dat toont aan dat correcte en toegankelijke informatie belangrijk blijft.

Want wie begrijpt wat er gebeurt, kan beter beoordelen welke keuzes mogelijk zijn. En wie weet welke keuzes hij of zij zelf kan maken, staat sterker om daar ook naar te handelen.

Daar ligt voor MUCE een belangrijke opdracht: niet alleen burgers sensibiliseren, maar hen ook kennis, informatie en handelingsperspectief geven.

De klimaattransitie zal immers alleen duurzaam zijn als ze ook als rechtvaardig wordt ervaren.

Dat blijkt opnieuw uit de klimaatenquête. Voor 61% van de Belgen is een eerlijke verdeling van de inspanningen de belangrijkste voorwaarde om noodzakelijke veranderingen te aanvaarden.

Dat is een belangrijk signaal.

Mensen vragen niet noodzakelijk om minder verandering. Ze vragen om verandering die eerlijk is. Om heldere informatie. Om toegankelijke begeleiding. Om sociale waarborgen. En om het gevoel dat ze niet alleen verantwoordelijk worden gemaakt voor een probleem dat we als samenleving samen hebben veroorzaakt.

Een rechtvaardige transitie betekent daarom ook dat burgers toegang moeten hebben tot kennis. Niet iedereen hoeft klimaatwetenschapper te worden. Maar iedereen moet wel de mogelijkheid krijgen om te begrijpen welke keuzes er voorliggen, welke impact die keuzes hebben en welke alternatieven bestaan.

Daarom ziet MUCE de circulaire economie als een belangrijke hefboom voor de klimaattransitie.

Circulaire economie is immers veel meer dan recycleren.

Het gaat over een fundamenteel andere manier van omgaan met materialen en grondstoffen. Over minder gebruiken waar dat kan. Over slimmer ontwerpen. Over herstellen, hergebruiken, delen en langer gebruiken. En over materialen zo lang mogelijk en zo hoogwaardig mogelijk in de kringloop houden.

Daarmee biedt circulariteit een alternatief voor onze huidige lineaire consumptiemaatschappij: grondstoffen ontginnen, producten maken, gebruiken en uiteindelijk weggooien.

De klimaatimpact van die manier van produceren en consumeren is groot. In Vlaanderen hangt bijna de helft van de CO₂-uitstoot samen met de manier waarop we met materialen omgaan. 

Wat betekent circulair leven concreet? Wat kan ik herstellen in plaats van vervangen? Wanneer is delen interessanter dan bezitten? Welke materialen zijn duurzaam? Hoe herken ik circulaire producten? Wat kan ik als consument vragen aan een bedrijf? En hoe kan ik als burger mee nadenken over de inrichting van mijn buurt, stad of gemeente?

Dat zijn geen evidente vragen.

Mensen hebben nood aan informatie die begrijpelijk, relevant en bruikbaar is. Aan voorbeelden die aansluiten bij hun dagelijkse leven. Aan plekken waar ze kunnen experimenteren, vragen stellen en ervaringen uitwisselen.

Daarom is cultuur zo belangrijk.

Cultuur kan complexe maatschappelijke vraagstukken toegankelijk maken. Een tentoonstelling, voorstelling, workshop, gesprek of participatief project kan mensen niet alleen iets vertellen, maar hen ook laten ervaren, bevragen en verbeelden. Dat is waar MUCE dan ook volop op inzet. Dit najaar starten we bijvoorbeeld een kunsttraject voor jongeren. We willen daarin samen met hen verkennen hoe vandaag vooral lineaire consumptiepatronen Europa verbinden met Sub-Sahara Afrika, maar vooral ook hoe het anders kan.

MUCE wil bijdragen aan een samenleving waarin circulair denken en doen voor 90% van de bevolking vanzelfsprekend wordt.

Dat begint bij kennis. Maar het eindigt daar niet.

Het gaat erom mensen te versterken in hun vermogen om zelfstandig keuzes te maken en om mee vorm te geven aan de samenleving van morgen.

De natuurbranden van deze zomer herinneren ons eraan dat klimaatverandering geen onderwerp is dat we even kunnen parkeren. De resultaten van de klimaatenquête laten tegelijk zien dat burgers dat ook niet vragen.

Wat ze nodig hebben, is handelingsperspectief.

Daarom is er geen klimaatpauze nodig, maar een versnelling die mensen meeneemt. Een versnelling waarin burgers niet alleen consument zijn, maar ook deelnemer en mede-eigenaar van de verandering.