We leven in een tijd waarin het gevoel van economische crisis niet langer ver weg is. Het zit niet in cijfers over verre landen en andere mensen. Het zit in onze portefeuille.

Uit De Stemming, het jaarlijkse grootschalige onderzoek van de Universiteit Antwerpen en de ULB, blijkt dat het crisisgevoel over de eigen economie dit jaar opnieuw is toegenomen, in elke regio van het land. Koopkracht en levensduurte staan met stip bovenaan de lijst van bezorgdheden. 

Voor het eerst peilden de onderzoekers ook heel concreet naar wat gezinnen zich niet meer kunnen veroorloven. Ongeveer 1 op de 10 Belgen zegt dat er zelfs geen geld is om het huis degelijk te verwarmen of de rekeningen te betalen.

Wie bespaart op een auto, op verwarming of op een vakantie, bespaart uiteindelijk ook op wat er in de winkelkar belandt: vers en gezond eten wijkt dan vaak voor het goedkopere, sterk bewerkte alternatief, niet uit voorkeur, maar omdat het einde van de maand dichterbij komt dan het volgende loon. 

Het is precies in deze realiteit dat een oude aanname over voeding plots een pak minder onschuldig wordt: dat gezond en duurzaam eten iets is voor wie het zich kan permitteren.

Wie voor het eerst binnenstapt in een coöperatieve, verpakkingsvrije winkel, denkt al snel: leuk, maar vast niet voor mijn portefeuille. Onverpakt, lokaal, in bulk, het klinkt als een keuze voor wie tijd en geld heeft om bewust te winkelen.

Maar klopt dit beeld ook? Het is alvast een hardnekkige aanname, mét de nodige gevolgen. Zolang mensen aannemen dat gezond eten duurder is, zullen net de gezinnen voor wie elke euro telt, deze winkels overslaan. 

Een coöperatieve, verpakkingsvrije winkel is de circulaire economie in de praktijk: je koopt wat je nodig hebt, in de hoeveelheid die je nodig hebt, zonder verpakking die meteen weer afval wordt. 

In België groeit dat model gestaag, van Bees Coop en AnderCoop in Brussel tot de Antwerpse winkels waarmee MUCE zelf samenwerkt: Bocal, Rico Lab en CoopCentraal. Maar een model dat op papier toegankelijk is, is dat niet automatisch ook in de praktijk.

Daarom start MUCE, met de steun van de spelers van de Nationale Loterij, met een concreet project: MUCE Coopt. Geen theoretische prijsvergelijking, maar een test in de praktijk, aangevuld met een literatuuronderzoek naar de drempels, uitgevoerd door het Kenniscentrum Coöperatief Ondernemen (KCO).

Samen met de coöperatieve winkels Bocal, Rico Lab en CoopCentraal laten we mensen zelf kennis maken met dit concept. Gedurende het onderzoek kunnen ze met een budget boodschappen doen in dit type winkels, en zo ervaren wat hen motiveert en/of tegenhoudt om er te winkelen. Niet de mening van experten staat daarbij centraal, maar de ervaring van mensen zelf, vaak net diegenen voor wie gezonde voeding vandaag al een dagelijkse afweging is tussen prijs en kwaliteit.

Drie vragen staan daarbij centraal:

1. Klopt het prijsbeeld?
Is gezond en circulair boodschappen doen in een coöperatieve winkel echt duurder, of is dat vooral een perceptie die nooit ernstig getoetst werd?

2. Waar zit de échte drempel om lid te worden van dit type coöperatie?
Is het voornamelijk de prijs, of gaat het evengoed over onbekendheid, over een winkel die aanvoelt als "niet voor mij", over openingsuren of over afstand?

3. Wat leert dit ons over circulariteit op schaal?
Wat betekent dit voor coöperaties in het algemeen, en voor elke andere circulaire onderneming die wil evolueren van niche naar norm?

De timing is geen toeval. Terwijl het gevoel van economische kwetsbaarheid toeneemt, is het net nú belangrijk om aan te tonen dat gezond en circulair eten geen exclusief verhaal hoeft te zijn.

Als MUCE Coopt kan aantonen dat coöperatief en verpakkingsvrij winkelen wél binnen bereik ligt, of net kan blootleggen waar het écht wringt, dan is dat geen klein inzicht. 

Dan is dat een aanzet voor de hele coöperatieve en circulaire sector om anders te kijken naar wie ze vandaag wel en niet bereikt.

Want de vraag is uiteindelijk niet enkel of gezond en duurzaam eten ook betaalbaar kan zijn. De vraag is of we een voedselsysteem bouwen dat daadwerkelijk voor iedereen werkt, net nu steeds meer mensen zich zorgen maken over wat ze zich nog kunnen veroorloven.