Morgen is het land van hoop?
Waarom de Circular Economy Act ons strategisch schild is in een fragiele wereld.
We leven in een tijd waarin de toekomst zich niet langer laat parkeren. Ze is geen verre belofte meer, maar een dringende realiteit.
Oorlog aan de grenzen van Europa. Handelsroutes die breekbaar blijken. Grondstoffen die schaars worden en steeds vaker als geopolitiek drukmiddel worden ingezet. En daarbovenop een klimaatcrisis die niet langer waarschuwt, maar doorduwt.
In die wereld zoeken we naar houvast. Naar veiligheid. En al te vaak kijken we daarvoor naar buiten. Maar misschien ligt onze grootste kwetsbaarheid niet in wat ons bedreigt, maar in hoe onze economie is georganiseerd.
Er was een tijd waarin morgen het land van hoop was. Een plek waar we later wel zouden herstellen wat vandaag fout liep. Vandaag is morgen geen droom meer, maar een opdracht. Niet iets om naar uit te kijken, maar iets dat ons nu aanspreekt.
Circulariteit als strategisch schild
De cijfers zijn onthullend. In 2023 was amper 11,8% van de Europese economie circulair. Dat betekent dat bijna negentig procent van onze materialen na één gebruik verdwijnt. Verbrand, gestort, verloren.
Dat lineaire model — take, make, waste — was ooit efficiënt. Vandaag is het een structureel risico.
Wie afhankelijk is van steeds nieuwe grondstoffen en lange, kwetsbare ketens, levert zijn autonomie in. In een wereld waar bevoorrading onzeker wordt, is verspilling geen detail meer. Het is een zwakke plek.
De aankomende EU Circular Economy Act (CEA) is geen technisch wetgevend dossier voor specialisten. Ze is een antwoord op een wereld die schuurt en kraakt. Als kern van de Europese Clean Industrial Deal kan ze circulariteit optillen van milieubeleid naar economisch en strategisch fundament.
Door materialen — van kritieke grondstoffen tot textiel en plastics — in gebruik te houden, bouwen we aan een Europa dat minder afhankelijk is en beter bestand tegen schokken van buitenaf.
Circulariteit voor de enkelen of voor iedereen?
Toch moeten we eerlijk zijn. Vandaag blijft circulariteit vaak steken aan de randen van de economie.
Ze leeft vooral in proefprojecten en bij pionierende bedrijven. Veelbelovend, maar zelden georganiseerd op een schaal die haar betaalbaar maakt voor de meerderheid.
Dat ligt niet aan een gebrek aan ideeën of engagement. Het probleem zit dieper. De economische spelregels zijn nog altijd geschreven voor een lineaire wereld. Zolang nieuw goedkoper is dan herstellen, wordt de keuze al vooraf gemaakt. Niet door consumenten, maar door het systeem.
De kracht van de Circular Economy Act ligt precies daar: in haar vermogen om die spelregels te herschrijven. In een goed ontworpen economie bestaan er geen foute keuzes, omdat de juiste keuze ook de meest vanzelfsprekende is.
Circulariteit mag geen luxe zijn, geen morele test, geen niche voor wie het zich kan permitteren. Ze moet de standaard worden voor ondernemers én burgers, in elke stad en regio van Europa.
Drie pijlers voor verandering
Om die omslag te maken, zijn geen slogans nodig, maar structurele keuzes. Minstens drie.
1. Stop de fiscale discriminatie
We belasten arbeid zwaar, maar behandelen nieuwe grondstoffen alsof ze onuitputtelijk zijn. Zo blijft het lineaire model kunstmatig goedkoop.
De CEA moet die logica doorbreken. Niet met één wondermiddel, maar met economische keuzes die herstellen en hergebruiken eindelijk laten lonen — bijvoorbeeld via een verlaagd of nultarief op btw voor reparaties en tweedehands goederen. Zo wordt hergebruik geen niche, maar een vanzelfsprekende keuze.
2. Maak een einde aan de versnippering
Vandaag botsen circulaire ondernemers op een kluwen van nationale regels over wat afval is en wat niet. Wat in het ene land een grondstof is, wordt in het andere een juridisch probleem.
Europa heeft één duidelijke interne markt nodig waarin circulaire materialen vrij kunnen bewegen. Zonder die helderheid blijft innovatie klein, traag en kwetsbaar.
3. Gebruik de kracht van publieke vraag
Overheden zijn geen neutrale spelers. Ze zijn de grootste klanten van Europa.
Door bindende regels voor circulaire publieke inkoop kan de overheid schaal creëren, zekerheid bieden en markten openen. Wat vandaag experimenteel is, kan morgen betaalbaar worden — als de vraag groot en stabiel genoeg is.
De moed om te kiezen
De Circular Economy Act is geen technisch compromis, maar een politieke keuze. Kiezen we voor een economie die haar eigen fundamenten ondergraaft, of voor een model dat waarde behoudt, ketens verkort en kwetsbaarheid vermindert?
Lokale productie versterken, materialen koesteren, herstel opnieuw vanzelfsprekend maken - dat is geen nostalgie. Het is nuchter realisme in een onzekere tijd.
We beschikken over de kennis, de technologie en de voorbeelden. Wat nu nodig is, is politieke moed: de bereidheid om economische regels zo te herschrijven dat hoop geen privilege blijft, maar een gedeelde realiteit wordt.
Want in een wereld die steeds meer fragmenteert, is het circulair verbinden van wat we al hebben misschien wel onze meest hoopvolle, en meest noodzakelijke, daad.
