Ze ontwerpt, geeft workshops en runt een circulair textiel atelier voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Valentine noemt zichzelf een circulair centipede. We spraken met haar over deadstock, herstelbaar ontwerpen en een toekomst met repair shops als de norm.

Wat maakt een ontwerpster circulair? Bij Valentine begint het bij de stof. Ze koopt (bijna) nooit nieuwe stoffen voor een product, alleen deadstock: ongebruikte restanten die anders zouden blijven liggen. Enkel voor afwerkingen gebruikt ze soms iets nieuws. Daarbij houdt ze een verhouding aan van 90 procent deadstock tegenover 10 procent nieuw, soms 80/20. "Upcycling" is ook een term die past. Die is bij het grote publiek wat bekender.

Circulair ontwerpen gaat volgens haar veel verder dan het materiaal. "Veel bedrijven denken pas na over duurzaamheid als het product af is. Maar als je er al tijdens het designproces aan denkt, kan het nog een stuk duurzamer." Ze stelt zich bij een kledingstuk telkens dezelfde vraag: hoe gaat dit verslijten? Bij een hemd gebeurt dat meestal aan de mouwen, de kraag en onder de armen. Als je precies die delen zo ontwerpt dat ze eenvoudig te herstellen zijn, gaat het kledingstuk als vanzelf langer mee. Ook ontwerpers die geen circulair focus hebben profiteren hiervan: wordt ze bij hun ontwerpprocess betrokken, dan geeft ze die inzichten door.

Naast haar eigen werk is Valentine manager bij de Werkzaak, een circulair textielatelier in Antwerpen-Noord (2060). Het atelier is er voor mensen die moeilijk hun weg vinden op de arbeidsmarkt, en in 2023 gestart binnen het project Duurzaam werk van SAAMO. Het idee: lokale noden koppelen aan lokaal talent, zodat daar betaald werk uit groeit. Wat die arbeidsmarkt in de wijk nu tegenhoudt, is bekend: diploma's die niet erkend worden, taalbarrières, onbetaalbare kinderopvang en discriminatie bij sollicitaties.  

Het langetermijndoel is groot: een deel van de kledingproductie terugbrengen naar België. Die gebeurt nu vaak in het buitenland, terwijl hier veel onbenut talent rondloopt. Zo kunnen jobs ontstaan, bijvoorbeeld voor lokale merken zoals Hanne Vandersteen Lingerie, dat al samenwerkt met het atelier. Ook UNIQLO klopte aan voor een upcyclingcollectie en een workshop bij de opening van hun nieuwe winkel op de Meir.Ondertussen voert het atelier herstellingen uit voor buurtbewoners, tegen reguliere en lagere prijzen. Zij kunnen elke donderdagnamiddag terecht op het textielpunt. Daarnaast maakt het atelier textielopdrachten op maat en geeft het workshops, zoals tijdens de kledingruil.

De Werkzaak ontstond na een bevraging in samenwerking met de Kringwinkel. Daaruit bleek dat de wijk nood heeft aan een circulair textielatelier, voor betaalbaar herstel én voor kwalitatieve, duurzame kleding. Het atelier is nog volop in opbouw. 17 werkzoekenden leren er samen en bouwen een bedrijf dat op termijn duurzame tewerkstelling moet bieden. Niemand heeft momenteel een vast contract en het atelier valt onder SAAMO. Op termijn wil het een eigen vzw worden, en daar is vijf jaar voor. Politiek en wettelijk blijft het niet evident, want veel medewerkers hebben een ziektestatuut en willen graag een paar uur werken, wat juridisch niet zo eenvoudig is. Het sociale karakter behouden en geen regulier naaiatelier worden, dat is de rode draad.

De groep is heel divers: 26 tot 60 jaar, vooral uit 2060. De drempel is bewust laag. Wie rechte lijnen kan naaien, is welkom om in te stromen. "Voor velen is het echt een familie en een lichtpunt in hun leven."

Haar passie voor circulariteit begon op school. Valentine studeerde vier jaar in Italië en zag daar hoe vervuilend de modeindustrie is. Ze begon meteen met upcycling. Ze leerde er ook mensen uit allerlei achtergronden kennen, onder wie iemand uit Gambia die ze ontmoette in een park met de grootste vintagemarkt. Het viel haar op dat mensen met een migratieachtergrond vaak veel talent en vaardigheden hebben, maar er in Italië niet snel mee aan de slag kunnen. Daar ontstond het idee om mensen met verschillende achtergronden en expertises samen aan producties te laten werken.

Valentine maakt one-of-ones, en daardoor botst ze zelf minder op de uitdagingen van circulair ontwerpen. Voor grote merken ligt dat anders. Wie massaproductie wil draaien, heeft van dezelfde grondstof grote hoeveelheden nodig, en dat is bij deadstock nu net moeilijk.

Haar shirtbags, tassen gemaakt van overhemden, zijn het perfecte voorbeeld. Elke bag is uniek. Soms willen klanten een exacte print die er niet meer is. "Volgende keer moeten ze dan maar sneller zijn", lacht ze. Commercieel is dat misschien niet ideaal, maar ze weet dat hemden altijd in overvloed zullen zijn. Materiaal voor nieuwe collecties raakt dus nooit op.

Wil je zelf circulairder met kleding omgaan? Valentine geeft drie tips.

1.     Haal vintage stukken uit elkaar. Als beginner leer je enorm veel door te zien hoe iets gemaakt is.

2.     Denk systematisch. Hoe verslijt een broek of shirt? Van daaruit kun je bedenken hoe iets herstelbaar kan zijn.

3.     Maak een regel voor jezelf. Gebruik bijvoorbeeld 60/40 of 80/20 deadstock tegenover iets nieuws kopen, en koop dat nieuwe alleen om het stuk langer mee te laten gaan.

Naar circulaire adresjes vroegen we ook. "Moeilijk", zegt Valentine. Relaties met merken zijn moeizaam op te bouwen en vaak word je genegeerd. Sinds de wetgeving veranderd is, zijn veel merken wel op zoek naar nieuwe plekken om te doneren. Zelf gaat ze vooral naar kringwinkels en markten.

Ook rolmodellen zijn dun gezaaid. Ze bewondert recent overleden Marina Yee, een designer van ‘The Antwerps Six’ die tevens ook een pioenier was van op het gebied van circulariteit en upcycling. Verder blijft ze vaak hangen bij kleinere merken, want zodra die groeien en aan massaproductie doen, wordt duurzaam blijven moeilijker.

Waar droomt Valentine van? Ze hoopt op meer bewustzijn, bij jongeren én bij merken. Een broek van 20 euro kan eigenlijk niet logisch zijn, en dat besef mag doordringen. Zo groeit een generatie die minder wegwerpt.

Ze ziet ook een toekomst waarin repair shops overal zijn, net zoals tattooshops: sexy, hip en ondersteund vanuit een koepelorganisatie of de stad. Ze denkt aan conceptstores zoals de Wasbar, maar dan met een naaiconcept, waarin een koffiebar en een open atelier samenkomen. Terwijl je wacht op je herstelling, drink je iets of werk je op je laptop.

Wil je de Werkzaak via een workshop en circulair denken in de praktijk ontdekken? Kom dan op 13 december naar de kledingruil van MUCE. Neem kleding mee die je niet meer draagt en ga naar huis met iets dat nieuw voor je is, zonder dat het een cent kost of nieuwe grondstoffen vraagt.

Valentine valt niet onder één jobtitel te brengen. Ze is ontwerpster, workshopgever en manager / professionele begeleider & netwerker  bij de Werkzaak, en elke keer draait het om hetzelfde: kennis en tools rond circulaire mode doorgeven. Voor MUCE is ze dus de perfecte muze. Ze inspireert door mee te doen vanuit alle fronten.