In het federale begrotingsakkoord voor 2025 staan een aantal maatregelen die raken aan hoe we produceren, consumeren en ons verplaatsen. Vanuit een circulair-economisch perspectief zijn er vier elementen die hoopgevend zijn — al blijven het voorlopig vooral eerste stappen. De vraag is vooral hoe deze maatregelen in 2026 vertaald zullen worden naar coherente en ambitieuze wetgeving.

België zal sneller dan Europa voorschrijft de btw op pesticiden verhogen. In plaats van pas in 2032 een btw-tarief van 21% te hanteren, engageert de Belgische overheid zich om deze belasting vroeger in te voeren.

Hoewel een totaalverbod op pesticiden vanuit ecologisch en gezondheidsperspectief te verkiezen zou zijn, is dit wel degelijk een stap in de juiste richting. De circulaire economie vertrekt immers vanuit het principe dat schadelijke stoffen zo veel mogelijk uit onze systemen geweerd moeten worden. Door vervuilende inputs duurder te maken, wordt de weg vrijgemaakt voor alternatieven die beter passen binnen gesloten, veilige kringlopen.

Ook de vliegbelasting wordt verdubbeld, van 5 naar 10 euro. In vergelijking met andere landen blijft dit bedrag erg laag, en idealiter zou deze belasting gedifferentieerd worden op basis van afstand en frequentie van vliegen. Toch is dit een signaal dat de juiste richting uitgaat.

Circulariteit gaat niet alleen over materialen, maar ook over hoe efficiënt we infrastructuur en energie inzetten. Vliegen is bijzonder energie-intensief per reizigerskilometer, terwijl treinverkeer hier veel beter scoort. In een echt toekomstgericht scenario wordt vliegen verder ontmoedigd en wordt het nemen van de trein actief ondersteund, zowel financieel als praktisch.

Een circulaire economie draait bij voorkeur op hernieuwbare energie. In dat licht is de verhoging van accijnzen op diesel en benzine een logische keuze: elektrisch rijden wordt daardoor opnieuw iets aantrekkelijker.

Diezelfde logica wordt doorgetrokken naar onze energiefactuur thuis. De belastingen op aardgas en mazout gaan omhoog, terwijl die op elektriciteit dalen. Dat stimuleert de elektrificatie van verwarming en andere toepassingen — een noodzakelijke voorwaarde voor een klimaat- en circulair beleid.

Tegelijkertijd laat de overheid hier kansen liggen. Zo blijft het systeem van ‘professionele diesel’ overeind, waarbij transporteurs een deel van de betaalde dieselaccijnzen terugkrijgen. Dit ondergraaft het prijsmechanisme dat net bedoeld is om fossiel gebruik af te bouwen, en houdt ons vast in een fossiele logistiek die haaks staat op circulaire ambities.

Tot slot voorziet de regering bijkomende steun voor energie-intensieve industrie door een deel van hun energiefactuur op zich te nemen. Het is begrijpelijk dat de overheid wil vermijden dat elektrificatie duurder wordt dan fossiele alternatieven. Elektriciteit moet ook voor grootverbruikers een geloofwaardig en competitief pad zijn binnen de transitie naar een circulaire economie.

Tegelijk roept deze maatregel fundamentele vragen op. De steun is tijdelijk, wordt gefinancierd met eindige middelen en is niet gekoppeld aan afdwingbare voorwaarden rond decarbonisatie of circulaire investeringen. Zo dreigt ze vooral een compensatie te worden voor bestaande kosten, in plaats van een hefboom voor structurele verandering.

Dat we industrie in België willen houden, staat buiten kijf. Net daarom is het noodzakelijk dat steunmaatregelen gepaard gaan met duidelijke voorwaarden, zeker op vlak van 

circulariteit.Zonder die garanties verdampt de steun, terwijl de systeemverandering uitblijft.

Deze maatregelen tonen aan dat circulariteit stilaan doorsijpelt in het fiscale beleid. Maar zolang prikkels halfslachtig blijven en uitzonderingen structureel worden ingebouwd, spreken we eerder over bijsturing dan over systeemverandering.

De echte uitdaging voor 2026 wordt dan ook om van deze losse ingrepen een samenhangend beleid te maken dat circulariteit niet alleen benoemt, maar ook afdwingt.

Meer weten? Check onder andere ons bron artikel van Bond Beter Leefmilieu